کاهش فشار در پمپ و سیستم هیدرولیک یکی از شایع‌ترین مشکلات در صنعت است و در منابع تخصصی هیدرولیک، معمولاً به عنوان «مشکل افت فشار / Low Pressure» یا «Loss of Pressure in Hydraulic Pump» مطرح می‌شود. طبق این منابع، افت فشار معمولاً خودِ عیب اصلی نیست؛ بلکه علامت یک مشکل دیگر در مدار است (مثل نشتی، گرفتگی، خرابی شیر یا خود پمپ).

در ادامه، مهم‌ترین علت‌هایی که در مقالات تخصصی برای کم شدن فشار پمپ هیدرولیک مطرح شده‌اند را می‌بینی.

نشتی داخلی یا خارجی در مدار هیدرولیک

در بسیاری از مقالات، نشتی به‌عنوان یکی از اولین عوامل افت فشار معرفی شده است:

– نشتی از شیلنگ‌ها و اتصالات  
– نشتی از بدنه پمپ، سیل‌ها و اورینگ‌ها  
– نشتی داخلی در شیر کنترل یا جک (سیلندر)

این نشتی‌ها باعث می‌شوند روغن به‌جای این‌که در مقابل بار ایجاد فشار کند، از یک مسیر کم‌مقاومت عبور کند و به مخزن برگردد؛ نتیجه: کاهش فشار سیستم.

نشانه‌ها:

– وجود روغن روی زمین، اطراف شیلنگ‌ها یا شیرها  
– افزایش دمای روغن (به‌خاطر سیرکولاسیون بی‌فایده روغن از محل نشتی)  
– کاهش تدریجی سرعت و قدرت عملگرها (جک‌ها، هیدروموتورها)

گرفتگی یا محدودیت در مسیر مکش پمپ (ساکشن)

منابع وبی که درباره‌ی «Low System Pressure» نوشته‌اند، بارها روی این نکته تأکید می‌کنند که گرفتگی مسیر مکش یکی از عوامل مهم افت فشار و افت دبی است:

– فیلتر یا صافی مکش (Suction Strainer) کثیف و گرفته  
– لوله مکش تاخورده، له‌شده یا کوچک‌تر از حد استاندارد  
– مسدود بودن هواکش (تنفس) روی مخزن، که باعث ایجاد خلا در مخزن می‌شود  
– سطح پایین روغن در مخزن

نتیجه این عوامل، کویتاسیون و کمبود روغن در ورودی پمپ است؛ در این حالت، پمپ نمی‌تواند دبی نامی خود را تأمین کند و در نهایت فشار سیستم هم پایین می‌آید.

علائم :

– صدای «زوزه» یا «سوت» از پمپ (نشانه‌ی کویتاسیون)  
– حباب هوا در روغن  
– کاهش ناگهانی یا تدریجی فشار و دبی

تنظیم یا خرابی شیر اطمینان (Relief Valve)

بسیاری از مقالات عیب‌یابی هیدرولیک، شیر اطمینان را از اولین قطعات مشکوک در افت فشار می‌دانند. دو حالت اصلی ذکر شده:

تنظیم اشتباه فشار روی شیر اطمینان

   – اگر فشار ست‌شده روی شیر از فشار مورد نیاز سیستم کمتر باشد، روغن زودتر از مدار کاری به تانک برمی‌گردد و فشار بالا نمی‌رود.

گیر کردن شیر اطمینان در حالت باز یا نشتی روی سیت شیر

وجود براده، آلودگی یا خرابی فنر می‌تواند باعث شود شیر درست بسته نشود و بخشی از جریان دائماً به تانک برگردد؛ در نتیجه فشار سیستم بالا نمی‌رود یا پایین‌تر از حد انتظار می‌ماند.

در منابع توصیه شده که برای عیب‌یابی، با بستن موقت مسیرهای پایین‌دست و تنظیم مجدد شیر اطمینان، صحت کارکرد آن بررسی شود.

خرابی داخلی پمپ (سایش، فرسودگی، نشتی داخلی)

در مقالاتی که به موضوع «Common Hydraulic Pump Problems» پرداخته‌اند، سایش داخلی پمپ از دلایل اصلی کاهش فشار شمرده شده است:

• سایش چرخ‌دنده‌ها در پمپ دنده‌ای
•  سایش صفحات در پمپ پره‌ای  
• سایش پیستون‌ها و بلوک در پمپ پیستونی  
• خط و خش و لقی زیاد بین قطعات داخلی

این سایش‌ها باعث افزایش نشتی داخلی (Internal Leakage) در خود پمپ می‌شوند؛ یعنی بخشی از دبی تولیدی در داخل پمپ دور می‌زند و به خروجی مؤثر تبدیل نمی‌شود. نتیجه‌ی نهایی: کاهش توانایی پمپ در ساخت فشار در برابر بار.

نشانه‌هایی که در منابع آمده:

– کاهش تدریجی فشار سیستم در گذر زمان  
– افزایش دمای روغن (به علت تلفات داخلی)  
– افت قدرت عملگرها با وجود ثابت بودن تنظیمات شیرها

آلودگی روغن هیدرولیک (ذرات، آب، هوا)

در منابع تخصصی نگهداری هیدرولیک، آلودگی سیال تقریباً در همه‌جا به‌عنوان قاتل اصلی سیستم ذکر شده و به‌شکل غیر مستقیم می‌تواند باعث افت فشار شود:

۱٫ذرات جامد (براده، گرد و غبار، ذرات سایشی):

باعث گیر کردن شیرها، بسته نشدن کامل سیت شیر اطمینان، خراش سطوح کاری پمپ و افزایش نشتی داخلی می‌شود؛ در نتیجه، فشار افت می‌کند.

۲٫ آب در روغن:

باعث زنگ‌زدگی، اکسیداسیون و کاهش خواص روان‌کاری می‌شود و در طول زمان، سایش و نشتی داخلی را تشدید می‌کند.

۳٫هوا در روغن (هواگرفتگی / Entrained Air):

باعث فشرده شدن سیال، اسپنجی شدن حرکت عملگرها، ایجاد کویتاسیون و در نهایت آسیب به پمپ و کاهش فشار می‌شود.

منابع وبی تأکید دارند که فیلتر مناسب، تعویض دوره‌ای روغن و کنترل تمیزی روغن برای جلوگیری از این نوع افت فشار ضروری است.

هواگرفتگی و کویتاسیون (Cavitation)

در بعضی مقالات،کویتاسیون و حضور هوا در روغن به‌طور مستقیم به‌عنوان علت افت فشار مطرح شده‌اند:

– اگر فشار در ورودی پمپ خیلی پایین بیاید، بخار شدن روغن و ایجاد حباب رخ می‌دهد.  
– این حباب‌ها هنگام عبور از نواحی فشار بالاتر می‌ترکند و به سطوح پمپ آسیب می‌زنند.  
– آسیب سطحی و خوردگی ناشی از کویتاسیون، به‌مرور باعث نشتی داخلی بیشتر در پمپ و افت فشار می‌شود.

علائم:

– صدای شدید و غیرعادی در پمپ (شبیه سنگ‌ریزه داخل پمپ)  
– کف کردن روغن در مخزن  
– افزایش دمای روغن و کاهش راندمان

تنظیم نبودن صحیح سرعت و گشتاور محرک پمپ (الکتروموتور)

در چک‌لیست عیب‌یابی «Hydraulic Pump Pressure Problems» معمولاً موارد زیر ذکر می‌شود:

– سرعت پایین‌تر از حد نامی پمپ (به دلیل مشکل برق، درایو، یا انتخاب نامناسب موتور)  
– گشتاور ناکافی موتور که باعث می‌شود زیر بار سنگین، دور موتور افت کند  
– چرخش برعکس پمپ در اثر سیم‌کشی اشتباه موتور یا اشتباه در لوله‌کشی

اگر سرعت و جهت چرخش با مشخصات پمپ هم‌خوانی نداشته باشد، پمپ دبی و فشار طراحی‌شده را تولید نخواهد کرد.

خرابی یا نشتی در شیرهای کنترل و عملگرها (سیلندرها، موتورهای هیدرولیک)

در منابع عیب‌یابی سیستم، علاوه بر خود پمپ، روی قطعات پایین‌دست هم تأکید می‌شود؛ چون خیلی وقت‌ها پمپ سالم است، اما فشار در مدار به‌خاطر مشکلات بعد از پمپ پایین می‌آید:

– شیرهای راه‌دهنده (Directional Valves) که در حالت نشت‌دار گیر کرده‌اند و روغن را به تانک برمی‌گردانند  
– خرابی سیل‌های سیلندر که باعث نشتی داخلی بین دو سمت پیستون می‌شود  
– شیرهای کاهنده فشار (Pressure Reducing Valves) که بیش از حد باز یا تنظیم نشده‌اند

در این حالت، گیج فشار روی خروجی پمپ ممکن است فشار نامی را نشان دهد، ولی در نزدیک عملگرها، فشار افت کرده باشد.

طراحی نامناسب یا تغییرات غیرمهندسی در سیستم

در برخی مقالات به این نکته اشاره شده که گاهی علت افت فشار، نه خرابی، بلکه طراحی یا تغییر اشتباه در مدار است:

– اضافه شدن عملگرها یا مصرف‌کننده‌های جدید بدون در نظر گرفتن توان پمپ  
– کوچک بودن سطح مقطع خطوط نسبت به دبی عبوری و ایجاد افت فشار زیاد در مسیر  
– تنظیمات اشتباه روی چندین شیر فشارشکن در مدارهای پیچیده

در این شرایط، حتی پمپ سالم هم قادر نیست در همه نقاط سیستم فشار مورد نیاز را تأمین کند.

جمع‌بندی

بر اساس آنچه در منابع تخصصی وب درباره‌ی علت کم شدن فشار پمپ هیدرولیک مطرح شده، مهم‌ترین دلایل عبارتند از:

۱٫ نشتی داخلی و خارجی در شیلنگ‌ها، اتصالات، شیرها و خود پمپ  
۲. گرفتگی صافی و مسیر مکش، سطح پایین روغن و در نتیجه کویتاسیون  
۳. تنظیم اشتباه یا خرابی شیر اطمینان و سایر شیرهای کنترل فشار  
۴. سایش و فرسودگی داخلی پمپ و افزایش نشتی داخلی  
۵. آلودگی روغن (ذرات، آب، هوا) و تأثیر آن بر سایش و عملکرد شیرها  
۶. هواگرفتگی و کویتاسیون در ورودی پمپ  
۷. مشکل در محرک پمپ (سرعت پایین، گشتاور ناکافی، جهت چرخش اشتباه)  
۸. خرابی شیرهای راه‌دهنده و سیلندرها که باعث بای‌پس و برگشت روغن می‌شوند  
۹. طراحی نامناسب یا تغییرات غیرمهندسی در مدار که باعث افت فشار در مسیرها می‌شود  

توجه مهم:

این متن، بر اساس جمع‌بندی و بازنویسی مطالب آموزشی موجود در وب‌سایت‌های تخصصی هیدرولیک نوشته شده و فقط برای کمک به آشنایی اولیه با موضوع است. تشخیص دقیق و رفع عیب سیستم هیدرولیک، حتماً باید توسط کارشناس یا تکنسین مجرب و با توجه به نقشه و شرایط واقعی همان سیستم انجام شود.  

این مقاله جنبه آشنایی دارد.