رشد ۵۳ درصدی منابع بانک سرمایه

منابع ریالی بانک با افزایشی بیش از 135 هزار میلیارد ریال به حدود 403 هزار میلیارد ریال رسیده؛ همزمان بدهی بانک به بانک مرکزی حدود 65 هزار میلیارد ریال کاهش یافته و نسبت مطالبات غیرجاری به کل تسهیلات از ۴۷ به 39 درصد رسیده است. کنار هم قرار گرفتن این سه شاخص، تصویری مهم‌تر از صرف رشد اندازه ترازنامه ارائه می‌دهد: بانک سرمایه همزمان با توسعه منابع، در برخی نسبت‌های کلیدی نیز حرکت اصلاحی داشته است.

منابع ریالی بانک از مرز ۴۲۰ هزار میلیارد ریال عبور کرد

اولین عددی که در این جدول جلب توجه می‌کند، منابع ریالی بانک است. منابع ریالی بانک سرمایه از ۲۷۵ هزار و ۹۷۰ میلیارد ریال در آبان ۱۴۰۴ به حدود ۴۲۳ هزار و ۵۸ میلیارد ریال در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. بنابراین طی دوره مورد بررسی بیش از ۱۳۵ هزار میلیارد ریال به منابع بانک افزوده شده است. این افزایش معادل رشد حدود ۵۰.۲ درصدی است و به‌تنهایی نشان‌دهنده بزرگ‌تر شدن ظرفیت تجهیز منابع بانک محسوب می‌شود. اما ارزش تحلیلی این آمار زمانی بیشتر می‌شود که اجزای تشکیل‌دهنده آن را بررسی کنیم.

موتور اصلی رشد در منابع ریالی

سپرده‌های دیداری ریالی یکی از برجسته‌ترین اجزای این رشد بوده است. مانده این بخش از ۹۳.۴ هزار میلیارد ریال به ۱۵۳ هزار میلیارد ریال افزایش پیدا کرده است؛ یعنی نزدیک به ۶۰ هزار میلیارد ریال افزایش معادل ۶۴ درصد رشد. این اتفاق از منظر بانکداری قابل توجه است، زیرا سپرده‌های دیداری معمولاً در مدیریت بهای تمام‌شده منابع جایگاه ویژه‌ای دارد. در کنار آن، سپرده‌های سرمایه‌گذاری ریالی نیز از ۱۷۴.۹ هزار میلیارد ریال به ۲۴۹.۷ هزار میلیارد ریال رسیده‌ است. افزایش بیش از ۷۵ هزار میلیارد ریالی این بخش معادل رشد ۴۲.۸ درصدی است.

بنابراین دو جزء اصلی ریالی، یعنی سپرده‌های دیداری و سرمایه‌گذاری، در مجموع حدود ۱۳۵ هزار میلیارد ریال افزایش یافته‌اند. همین عدد به‌خوبی نشان می‌دهد موتور اصلی توسعه منابع بانک در این دوره کجا قرار داشته است.

یک شاخص مهم؛ کاهش اتکا به بانک مرکزی

در کنار افزایش منابع، تحول مهم دیگری نیز در ارقام دیده می‌شود. بدهی بانک سرمایه به بانک مرکزی از حدود ۲۵۰.۷ هزار میلیارد ریال در آبان ۱۴۰۴ به ۱۸۶ هزار میلیارد ریال در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی ۶۵ هزار میلیارد ریال کاهش، معادل ۲۶ درصد.

کنار هم گذاشتن این دو عدد، شاید یکی از قوی‌ترین بخش‌های گزارش مدیریتی بانک باشد. از یک سو منابع ریالی حدود ۵۳ درصد بزرگ‌تر شده و از سوی دیگر، مانده بدهی به بانک مرکزی بیش از یک چهارم کاهش یافته است. این همزمانی از منظر مدیریت ترازنامه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد توسعه پایه منابع با حرکت در جهت کاهش اتکا به منابع بانک مرکزی همراه شده است.

به بیان دیگر، فاصله میان منابع کل بانک و بدهی به بانک مرکزی که در آبان ۱۴۰۴ حدود ۸۵.۵ هزار میلیارد ریال بود، در شهریور ۱۴۰۵ به ۲۸۷.۶ هزار میلیارد ریال رسیده است. این تغییر، یکی از اعداد بسیار قابل توجه این گزارش است.

هشت درصد بهبود در نسبت مطالبات غیرجاری

در سمت کیفیت دارایی‌ها نیز یک علامت مهم دیده می‌شود. نسبت مطالبات غیرجاری به کل تسهیلات اعطایی که در مقطع آبان برابر ۴۷ درصد گزارش شده بود، در شهریور ۱۴۰۵ به ۳۹ درصد رسیده است؛ یعنی هشت درصد بهبود در این نسبت.

در بانکداری، افزایش منابع زمانی ارزشمندتر می‌شود که همزمان کیفیت دارایی و مدیریت مطالبات نیز مورد توجه قرار گیرد.از این منظر، قرار گرفتن کاهش نسبت مطالبات غیرجاری در کنار رشد منابع می‌تواند نشان‌دهنده حرکت همزمان در دو سوی ترازنامه باشد.

طبیعتاً برای تحلیل کامل کیفیت دارایی‌ها باید مانده تسهیلات، حجم ریالی مطالبات غیرجاری و جزئیات وصول مطالبات نیز بررسی شود، اما در سطح نسبت اعلام‌شده، حرکت از ۴۷ به ۳۹ درصد یک تغییر قابل توجه محسوب می‌شود.

سپرده قانونی؛ متناسب با بزرگ‌تر شدن مقیاس منابع

سپرده قانونی بانک نیز از ۳۶.۴ هزار میلیارد ریال به ۶۰.۳ هزار میلیارد ریال رسیده که معادل افزایش ۶۵.۶ درصدی است. این رقم را باید در متن رشد منابع و ترکیب سپرده‌ها تحلیل کرد و نه به‌صورت منفرد. افزایش حجم سپرده‌های مشمول ذخیره قانونی طبیعتاً بر مانده این حساب اثرگذار است و رشد آن در کنار افزایش منابع ریالی، با بزرگ‌تر شدن مقیاس عملیات تجهیز منابع بانک قابل بررسی است.

از «افزایش منابع» تا «تقویت ساختار منابع«

مجموع این اعداد تصویری فراتر از رشد ساده منابع ارائه می‌دهد. در فاصله دو مقطع مورد بررسی منابع ریالی بانک سرمایه ۱۴۷ هزار میلیارد ریال افزایش یافته، سپرده‌های دیداری نزدیک به ۶۰ هزار میلیارد ریال رشد کرده، سپرده‌های سرمایه‌گذاری ریالی حدود ۷۵ هزار میلیارد ریال افزایش یافته، بدهی به بانک مرکزی حدود ۶۵ هزار میلیارد ریال کاهش پیدا کرده و نسبت مطالبات غیرجاری نیز هشت درصد بهبود یافته است.

بنابراین مهم‌ترین روایت این آمار را می‌توان در یک عبارت خلاصه کرد: بزرگ‌تر شدن پایه منابع، همراه با بهبود برخی از نسبت‌های مهم ترازنامه‌ای.

برای بانک سرمایه، ادامه این مسیر می‌تواند مرحله بعدی را نیز تعریف کند؛ یعنی تبدیل رشد کمی منابع به منابع پایدارتر و کم‌هزینه‌تر، استفاده مؤثرتر از ظرفیت ایجادشده برای توسعه درآمدهای عملیاتی و تداوم روند بهبود کیفیت دارایی‌ها.

در چنین چارچوبی، عدد ۴۷۴ هزار میلیارد ریال کل منابع صرفاً یک رکورد آماری نیست؛ بلکه ظرفیت بزرگ‌تری است که در صورت مدیریت درست می‌تواند به موتور تقویت عملکرد عملیاتی بانک در دوره‌های آینده تبدیل شود.

رشد از دل منابع

آمار سپرده‌های بانک سرمایه تا ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ از تقویت قابل توجه پایه منابع بانک حکایت دارد. مجموع چهار گروه اصلی سپرده‌های ریالی از حدود ۲۶۸.۳ هزار میلیارد ریال در ۳۰ آبان ۱۴۰۴ به ۴۰۳ هزار میلیارد ریال رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۱۳۵ هزار میلیارد ریال که معادل رشد حدود ۵۰ درصدی است. نکته مهم‌تر، توزیع این رشد میان سپرده‌های جاری قرض‌الحسنه پس‌انداز، کوتاه‌مدت و بلندمدت است؛ موضوعی که نشان می‌دهد توسعه منابع بانک تنها متکی به یک محصول سپرده‌ای نبوده است.

۱۳۵هزار میلیارد ریال منابع جدید در چهار گروه اصلی

مهم‌ترین پیام این آمار را باید در سطر آخر جدول جست‌وجو کرد. مجموع چهار سپرده اصلی ریالی بانک سرمایه در فاصله دو مقطع مورد بررسی حدود ۱۳۴ هزار و ۶۴۷ میلیارد ریال افزایش یافته و از ۲۶۸.۳ هزار میلیارد ریال به ۴۰۳ هزار میلیارد ریال رسیده است.

به بیان ساده‌تر، حجم این گروه از منابع بانک در کمتر از یک سال حدود ۱.۵ برابر شده است. در صنعت بانکداری، رشد منابع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که میان چند گروه از سپرده‌ها توزیع شده باشد. آمار بانک سرمایه دقیقاً چنین الگویی را نشان می‌دهد.

سپرده قرض‌الحسنه جاری، قرض‌الحسنه پس‌انداز، کوتاه‌مدت و بلندمدت همگی در مقطع شهریور ۱۴۰۵ بالاتر از آبان ۱۴۰۴ قرار گرفته‌اند. بنابراین با یک رشد تک‌محصولی مواجه نیستیم؛ بلکه مجموعه‌ای از اجزای اصلی سبد سپرده بانک در توسعه منابع مشارکت داشته‌اند.

قرض الحسنه جاری؛ سریع‌ترین رشد در سبد سپرده‌ها

یکی از جالب‌ترین بخش‌های آمار مربوط به سپرده‌های قرض‌الحسنه جاری است. مانده این سپرده‌ها از حدود ۲۹.۹ هزار میلیارد ریال به نزدیک ۵۵.۴ هزار میلیارد ریال رسیده است. مطابق تحلیل های صورت گرفته رشد این بخش حدود ۸۵.۳ درصد بوده؛ یعنی سریع‌ترین آهنگ رشد در میان چهار گروه اصلی سپرده‌ها.

اهمیت این اتفاق فقط در عدد ۲۵ هزارمیلیارد ریال افزایش سپرده های جاری خلاصه نمی‌شود. سپرده جاری معمولاً ارتباط نزدیکی با گردش مالی مشتری، حساب‌های عملیاتی و استفاده روزمره از خدمات بانکی دارد. به همین دلیل افزایش مانده این حساب‌ها می‌تواند نشانه‌ای مهم از افزایش عمق رابطه بانک با بخشی از مشتریان باشد.

در واقع اگر افزایش منابع بلندمدت را بتوان نشانه اعتماد سپرده‌گذار برای نگهداری منابع در بانک دانست، رشد حساب‌های جاری وجه دیگری از رابطه بانک و مشتری را نشان می‌دهد: ورود بانک به جریان عملیات مالی مشتریان.

عبور قرض‌الحسنه پس‌انداز از ۹۷ هزار میلیارد ریال

دومین تحول قابل توجه مربوط به سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز است. مانده این حساب‌ها از حدود ۶۳.۶ هزار میلیارد ریال به حدود ۹۸ هزار میلیارد ریال رسیده است. افزایش بیش از ۳۴ هزار میلیارد ریالی این بخش معادل رشد ۵۴ درصدی است.

از منظر ساختار منابع، توسعه سپرده‌های قرض‌الحسنه برای یک بانک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا گسترش این دسته از منابع می‌تواند در کنار تقویت ارتباط با مشتریان خرد، انعطاف بیشتری در مدیریت بهای تمام‌شده پول ایجاد کند. کنار هم قرار دادن رشد ۸۵.۳ درصدی جاری و ۵۴ درصدی قرض‌الحسنه پس‌انداز، یکی از مهم‌ترین پیام‌های این جدول را آشکار می‌ کند، بخشی قابل توجه از توسعه منابع بانک سرمایه در حساب‌هایی اتفاق افتاده که می‌توانند از منظر مدیریت هزینه منابع نیز دارای اهمیت باشند.

رشد متوازن سپرده‌های بلندمدت

سپرده‌های بلندمدت از حدود ۱۱۸.۵ هزار میلیارد ریال در آبان ۱۴۰۴ به ۱۶۹.۹ هزار میلیارد ریال در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. درصد رشد سپرده‌های بلندمدت نیز ۴۳.۴ درصد است. این رشد متوازن از یک منظر دیگر هم قابل توجه است: سپرده‌های بلندمدت در شهریور ۱۴۰۵ همچنان جزء چهار گروه اصلی مورد بررسی محسوب می‌شوند و حدود ۴۰ درصد از مجموع آنها را تشکیل می‌دهند.

بنابراین بانک همزمان دو ویژگی را در سبد منابع خود حفظ کرده است: رشد سریع‌تر برخی حساب‌های جاری و قرض‌الحسنه و در عین حال، برخورداری از یک هسته قابل توجه سپرده‌های بلندمدت.

رشد ۴۱.۵ درصدی کوتاه‌مدت؛ تکمیل‌کننده تصویر

سپرده‌های کوتاه‌مدت نیز از ۵۶.۴ هزار میلیارد ریال به ۷۹.۸ هزار میلیارد ریال افزایش یافته‌ است؛ یعنی ۲۳.۴ هزار میلیارد ریال افزایش معادل ۴۱.۵ درصد رشد. این بخش در کنار حساب‌های جاری قرض‌الحسنه و بلندمدت نشان می‌دهد افزایش ۱۳۵ هزار میلیارد ریالی منابع اصلی بانک حاصل مشارکت چند بخش متفاوت بوده است.

یک ترکیب متوازن‌تر از منابع

شاید مهم‌ترین نکته مدیریتی این جدول، فراتر از رشد ۵۰ درصدی کل سپرده‌ها باشد. بانک سرمایه در این دوره از یک طرف ۵۱.۴ هزار میلیارد ریال سپرده بلندمدت جدید به مانده خود افزوده و از طرف دیگر، سپرده‌های دیداری بیش از ۵۹.۸ هزار میلیارد ریال افزایش یافته‌ است.

این ترکیب از منظر مدیریت منابع اهمیت دارد. زیرا بانک فقط به افزایش حجم سپرده‌ها نیاز ندارد؛ کیفیت، پایداری، تنوع و هزینه تأمین این منابع نیز تعیین‌کننده است. بر همین اساس، آمار شهریور ۱۴۰۵ را می‌توان نشانه‌ای از حرکت بانک سرمایه به سمت پایه منابع بزرگ‌تر و متنوع‌تر دانست.

اگر این روند با افزایش سهم منابع کم‌هزینه، توسعه خدمات تراکنشی و تبدیل حساب‌های جدید به روابط پایدار بانکی ادامه پیدا کند، رشد سپرده‌ها می‌تواند از یک موفقیت کمی به یک مزیت کیفی در ساختار ترازنامه تبدیل شود.

روزنامه دنیای اقتصاد