پنج سال است که صنعت فولاد ایران با محدودیت‌های انرژی دست‌ و پنجه نرم می‌کند. از سال ۱۴۰۰ به این سو، محدودیت‌های برق و گاز به بخشی از واقعیت روزمره این صنعت تبدیل شده است. محدودیت‌هایی که نه‌ تنها کاهش نیافتند، بلکه هر سال نسبت به سال قبل شدت بیشتری پیدا کردند و به همان نسبت، تولید، درآمد و سودآوری شرکت‌های فولادی را تحت تأثیر قرار دادند.

صنعت فولاد ایران با ظرفیت تولید بیش از ۳۰ میلیون تن در سال، یکی از ارکان اصلی اقتصاد کشور است. این صنعت در سال‌های اخیر با چالش‌های جدی ازجمله تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت واردات تجهیزات و مواد اولیه و نوسانات بازار جهانی روبه‌رو بوده است. در این شرایط، بومی‌سازی زنجیره تأمین نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی است. بومی‌سازی علاوه بر مزیت آماده‌به‌کاری خطوط فعلی تولید، زیرساختی برای قدم‌ نهادن در مسیر طراحی، ساخت و بهره‌برداری خطوط تولید فولاد است.

در شرایطی که صنعت فولاد ایران با چالش‌هایی نظیر محدودیت‌های انرژی، نوسانات بازار، افزایش هزینه‌های تولید و فشار‌های ناشی از تحولات اقتصادی مواجه است، اهمیت شرکت‌های بزرگ و یکپارچه بیش از گذشته نمایان شده است. در این میان، شرکت معدنی و صنعتی چادرملو توانسته با اتکا به ساختار منسجم تولید و حضور در حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش، جایگاه خود را به عنوان یکی از بازیگران تأثیرگذار بازار فولاد کشور تثیت کند.

رئیس هیأت عامل ایمیدرو با اعلام لغو محدودیت صادرات اسلب، این تصمیم را اتفاقی مثبت برای صنعت فولاد کشور دانست و گفت: «با اقدامات انجام‌شده و برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته، عطش بازار نسبت به ورق فولادی تا حد زیادی فروکش کرده و شرایط برای مدیریت بهتر بازار و توسعه صادرات فراهم شده است.»

آیین افتتاح نخستین دوره انتقال دانش فنی و تجربه‌های عملی فولاد مبارکه به کارکنان شرکت توسعه آهن و فولاد گل‌گهر با عنوان جریان برگزار شد؛ رویدادی که مدیران ارشد دو مجموعه بزرگ صنعتی کشور آن را فراتر از یک برنامه آموزشی دانستند و بر شکل‌گیری یک مسیر ملی برای انتقال تجربه، تقویت سرمایه انسانی و توسعه پایدار صنعت فولاد ایران تأکید کردند. در این مراسم، جریان به‌عنوان الگویی برای هم‌افزایی میان شرکت‌های بزرگ صنعتی و تسریع مسیر توسعه کشور معرفی شد.

بر اساس داده‌های اداره کل گمرک چین (GACC)، صادرات فولاد نوردشده چین در بازه ژانویه تا می ۲۰۲۶ با کاهش ۸.۱ درصدی نسبت به مدت مشابه پارسال به ۴۴.۶ میلیون تن رسید. این کاهش پس از اجرای مجوزهای صادراتی از ژانویه ۲۰۲۶ قابل انتظار بود؛ اقدامی که تاثیر منفی بر صادرات فولاد این کشور به بازارهای خارجی گذاشت. بسیاری از کدهای تعرفه‌ای محصولات فولادی چین از اول ژانویه مشمول صدور مجوز شد.

سال ۱۴۰۴ سال سختی برای فولادسازان کشور بود. در نیمه اول سال، محدودیت‌های برقی تشدید شد که نرخ بهره‌برداری از ظرفیت کارخانجات را کاهش داد و در نیمه دوم سال نیز شرایط اجتماعی کشور بازار فولاد را بیش از پیش به رکود برد و موجب کاهش تولید و صادرات و فروش داخلی واحدهای تولیدی طی فصل زمستان شد. از سوی دیگر معضل کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای و یک‌بارمصرف که روند صادرات و بازگشت ارز صادراتی به کشور را مختل کرده است، در طول سال وجود داشت و ضربه جدی به قیمت‌های صادراتی فولادسازان وارد کرد.

آنچه در خرداد ۱۴۰۵ در بازار فولاد ایران رخ داد، یک درس کلاسیک از خنثی‌سازی تورم ساختگی است. فولاد مبارکه، لیدر بی‌منازع این صنعت، پس از حملات رمضان و در میانه انتظارات تورمی، نه با وعده، بلکه با ۱۴ عرضه مستمر در بورس و یک اقدام جسورانه‌ی قیمت‌گذاری (۴ هزار تومان پایین‌تر از قیمت کشف‌شده) به جنگ واسطه‌ها رفت. نتیجه در روزهای ۹ و ۱۰ خرداد رقم خورد: سقوط ۹ هزار تومانی ورق گرم در بازار آزاد و ریزش زنجیره‌ای در ورق‌های سرد، گالوانیزه و رنگی. این یک پیروزی آماری نیست؛ فروپاشی یک حباب انتظاری و اثبات این حقیقت قدیمی است که «التهاب، زاییده عدم قطعیت است» و تولیدگر بزرگ وقتی وارد بازی تنظیم‌گری می‌شود، بازار کوچک‌ترین راهی جز تعادل ندارد.

شرکت فولاد خوزستان که در سال ۱۳۶۸ به دستان مبارک قائد شهید حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای افتتاح شد، بنیان‌گذار تولید فولاد از مسیر آهن اسفنجی و کوره قوس الکتریکی در کشور است. این مجموعه عظیم با ظرفیت تولید ۶ میلیون تن آهن اسفنجی، دومین شرکت بزرگ تولیدکننده این محصول در جهان به شمار می‌رود و با این اقدام راهبردی، توانست صنعت فولاد ایران را از وابستگی به کک و زغال‌سنگ وارداتی نجات دهد؛ تا جایی که امروزه ۸۸ درصد از ظرفیت ۴۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تنی تولید آهن اسفنجی ایران مبتنی بر همین مسیر است (در حالی که ۷۱ درصد تولید جهانی همچنان به زغال‌سنگ و کوره بلند وابستگی دارد).

مدیرعامل و مدیران ارشد بورس کالای ایران روز گذشته میزبان اعضای هیات‌مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران بودند؛ نشستی که در آن موضوع مدیریت بازار فولاد کشور، روند عرضه محصولات و همچنین توسعه ابزارهای مالی در حوزه فولاد به عنوان راهکاری برای تقویت صنعت و افزایش مشارکت مردم در اقتصاد مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی گفت: تولید فولاد ایران در سال گذشته با رشد بیش از ۷ درصدی به بیش از ۳۲ میلیون تن رسید و مصرف ظاهری فولاد کشور نیز بیش از ۲۴ میلیون تن برآورد می‌شود.

در روزهای گذشته، طی برنامه‌ای در شبکه سه صدا و سیما با حضور مصطفی طاهری، نماینده زنجان و عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس درباره وضعیت صنعت فولاد ایران پس از جنگ تحمیلی سوم، نکاتی مطرح شد که واکنش دکتر مهدی محمدی رئیس هیأت مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی را درپی داشت. دکتر مهدی محمدی طی یادداشتی نوشت: «متاسفانه در این برنامه صداوسیما، توسط عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، اظهارنظرهای نسنجیده‌ و خطاهای فاحش کارشناسی مطرح شده که نمی‌توان از آنها به‌سادگی گذشت». متن کامل یادداشت رئیس انجمن فولاد آلیاژی به این شرح است:

با وجود استمرار چالش‌های ژئوپلیتیک و محدودیت‌های صادراتی، نشانه‌هایی از تعادل تدریجی در بازار فولاد ایران در حال شکل‌گیری است. اقدام اخیر فولاد مبارکه در افزایش عرضه و مدیریت انتظارات قیمتی، فضای بازار را از نوسانات هیجانی دور کرده است. گرچه مشکلات ارزی و کمبود نقدینگی همچنان پابرجاست، اما فعالان بازار به احیای تدریجی ثبات و بازگشت اعتماد امیدوارند؛ موضوعی که می‌تواند جرقه‌ای برای بازسازی مسیر صادرات و رونق تولید در ماه‌های پیش‌رو باشد.

دکتر مهدی محمدی رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی در گفت‌وگو با پترومتالز اظهار داشت: اخیراً انجمن جهانی فولاد (وُرلد استیل) در گزارشی ادعا کرده که ویتنام در ۳ ماهه نخست سال جاری میلادی با تولید ۶.۴ میلیون تن فولاد در جایگاه دهم تولید فولاد دنیا ایستاده و جایگاه ایران را تصاحب کرده است. این گزارش «وُرلد استیل» به هیچ درست نیست؛ چرا که طبق آمارهای دقیق انجمن فولاد آلیاژی که با آمارهای سایر نهادهای رسمی در کشور همخوانی دارد، ایران در سه ماهه پایانی سال ۱۴۰۴ که تقریباً با دوره سه ماهه نخست ۲۰۲۶ مقارن است، ۷ میلیون و ۲۶۰ هزار تن فولاد تولید کرده که ۸۶۰ هزار تن بیشتر از تولید اعلامی برای ویتنام است. بنابراین، ایران همچنان بر سکوی دهم تولید فولاد دنیا قرار دارد.

دکتر احسان گودرزی، مدیرعامل ایریتک، در سفری یک‌روزه به اردبیل از پروژه احداث کارخانه آهن اسفنجی الماس آرتاویل بازدید کرد. وی در این بازدید ضمن بررسی میدانی روند پیشرفت کار، در جلساتی فشرده با پیمانکاران بر شتاب‌بخشی به اجرای پروژه و پایبندی به زمان‌بندی تأکید کرد.

انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران آمار سال ۱۴۰۴ زنجیره فولاد کشور را منتشر کرد که بر این اساس حجم تولید فولاد ایران با وجود تشدید محدودیت‌های انرژی اما به دلیل مدیریت بهینه و ورود ظرفیت‌های جدید هم در حوزه تولید و هم در حوزه خودتامینی انرژی توسط فولادسازان، افزایش ۶٫۲ درصدی را به ثبت رساند. بدین ترتیب تولید فولاد ایران در سال ۱۴۰۴ به ۳۲٫۱ میلیون تن یعنی برابر با میزان تولید سال ۱۴۰۲ رسید. حجم تولید کل محصولات فولادی کشور در سال ۱۴۰۴ اما روند معکوس داشت و افت ۱٫۸ درصدی را تجربه کرد. این در حالی است که آهن اسفنجی بیشترین رشد تولید در میان محصولات زنجیره فولاد با رشد ۱۶ درصدی را به ثبت رساند اما در بالادست زنجیره فولاد، تولید گندله و کنسانتره سنگ آهن در همان سطوح سال گذشته باقی مانده است.

آمار جدید انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران از رشد ۶.۲ درصدی تولید فولاد میانی در سال ۱۴۰۴ حکایت دارد که با وجود محدودیت‌های انرژی، اما با مدیریت تولید و در سایه دو جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان (تنها طی یک سال) محقق شده ، با این حال آمارها حاکی از آن است که در بخش مقاطع طویل فولای نیازمند تولید بیشتر هستیم.

پیام دکتر سعید زرندی مدیرعامل فولاد مبارکه در پی حمله آمریکایی_صهیونی به بخشی از واحدهای این کارخانه به شرح زیر منتشر شد:

طی ۱۱ ماه امسال، حجم تولید کل محصولات فولادی کشور نسبت به مدت مشابه پارسال ۲.۸ درصد و حجم تولید فولاد میانی ۱۰.۷ درصد افزایش داشته است.

افزایش شدید قیمت گاز صنعت فولاد با واکنش صریح انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران (بزرگترین تشکل صنفی زنجیره آهن و فولاد کشور) روبرو شد.

سید رسول خلیفه سلطانی، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد عنوان کرد: در پی جهش ۶۶ درصدی نرخ گاز، صنعت آهن اسفنجی با یکی از شدیدترین فشارهای هزینه‌ای سال‌های اخیر مواجه شده است؛ فشاری که به‌صورت مستقیم بهای تمام‌شده تولید را افزایش داده و آثار آن به‌سرعت در کل زنجیره فولاد نمایان شده است. این در حالی است که واحدهای تولیدی پیش از این نیز با چالش‌هایی مانند قطعی انرژی، محدودیت‌های تأمین مالی و بی‌ثباتی مقررات مواجه بوده‌اند و اکنون با جهش ناگهانی هزینه‌های انرژی، عملاً در شرایطی قرار گرفته‌اند که ادامه تولید با سودآوری اقتصادی محل تردید جدی است. تداوم این وضعیت نه‌تنها سرمایه‌گذاری در طرح‌های توسعه‌ای را متوقف می‌کند، بلکه می‌تواند ظرفیت‌های موجود تولید را نیز به سمت تعطیلی تدریجی سوق دهد.

غلامرضا سلیمی، معاون بهره‌برداری فولاد مبارکه، افزایش ۶۶ درصدی نرخ گاز برای صنایع فولادی را ضربه‌ای مستقیم به تولید و مزیت رقابتی این صنعت دانست. او تأکید کرد که گاز طبیعی ستون اصلی احیا مستقیم (DRI) و عامل کاهش بهای تمام‌شده آهن اسفنجی است و افزایش ناگهانی نرخ آن می‌تواند تا ۳۰ درصد قیمت تمام‌شده محصول را بالا ببرد. پیامد این تصمیم شامل فشار بر فولادسازان، کاهش سود، افت صادرات و تعمیق رکود داخلی خواهد بود. سلیمی هشدار داد: حذف مزیت انرژی، سرمایه‌گذاری‌های میلیارد دلاری را غیرقابل توجیه می‌کند.

مراسم گرامیداشت یاد و خاطره مرحوم مهندس محمدرضا حسینیان، معاون اسبق بهره‌برداری و طرح و توسعه فولاد مبارکه در مسجدالمهدی اصفهان برگزار شد.

گزارش تازه ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ که از سوی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران منتشر شده، در ظاهر از رشد صادرات حکایت دارد؛ رشد ۲۷ درصدی حجم صادرات آهن و فولاد و افزایش ۳۸ درصدی مجموع صادرات کل زنجیره، همراه با عبور ارزش صادرات از ۶.۵ میلیارد دلار و ثبت رشد ۲۲ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل. اما در دل همین آمار یک نکته نگران‌کننده نهفته است؛ رشد ۶۸ درصدی صادرات کنسانتره و ۲۸ درصدی صادرات گندله و رسیدن مجموع صادرات این دو ماده اولیه به حدود ۲۰ میلیون تن، هم‌زمان با کاهش ۱۰ درصدی صادرات مقاطع طویل فولادی، افت ۳۳ درصدی تیرآهن و کاهش ۱۷ درصدی میلگرد شاخه. این ترکیب آماری یک پیام روشن دارد: رشد صادرات، بیش از آنکه ناشی از توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا باشد، متکی بر افزایش فروش مواد اولیه است؛ آن هم در شرایطی که تولید فولاد به دلیل محدودیت‌های شدید انرژی با افت مواجه شده است.