به گزارش رویداد جدید به نقل از کالاخبر، مجموع ارزش معاملات بورس کالای ایران در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به عدد ۱۸۰۰ همت رسید؛ در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم ۷۶۰ همت بود. از این میزان، ارزش معاملات بازار مالی و مشتقه با رشد ۲۶۶ درصدی به ۹۵۲ همت رسید و در مقابل، ارزش معاملات بازار فیزیکی با رشد ۸۲ درصدی به میزان ۹۱۹ همت ثبت شد؛ آماری که نشان می‌دهد کفه بازار مالی برای نخستین بار سنگین‌تر از بازار فیزیکی شده و سهم ۵۱ درصدی را از آن خود کرده است.

پنج ابزار اصلی بازار مالی و مشتقه یا به عبارت کلی تر، بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالای بورس کالا شامل قراردادهای آتی، قراردادهای اختیار معامله، سلف موازی استاندارد، گواهی سپرده کالایی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری کالایی، هر یک نقشی متفاوت اما مکمل در روند رشد معاملات ایفا کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که برخی با جهش‌های قابل‌توجه در حجم و ارزش معاملات، برخی با ایفای نقش پایدار در تأمین مالی و برخی دیگر با گسترش دامنه مشارکت سرمایه‌گذاران به تقویت این بازار کمک کرده‌اند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری؛ کانالِ جهت دهی نقدینگی مولد

صندوق‌های سرمایه‌گذاری در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ روندی رو به رشد را نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که ارزش معاملات این صندوق‌ها از حدود ۲۱۲ همت در بهار ۱۴۰۴ به حدود ۷۶۴ همت در بهار امسال رسیده و رشد ۲۵۹ درصدی را تجربه کرده است. همزمان با این افزایش، حجم معاملات نیز از ۲۷.۵ میلیارد واحد به حدود ۱۴۳ میلیارد واحد رسیده که نشان‌دهنده رشد ۴۱۹ درصدی است. این روند بیانگر آن است که صندوق‌های کالایی به‌تدریج به یکی از مسیرهای مهم ورود سرمایه‌گذاران به بازار مالی تبدیل شده‌اند و با فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری غیرمستقیم، نقش مؤثری در جذب نقدینگی و تعمیق بازار مالی و اقتصاد کشور می‌کنند.

گواهی سپرده کالایی؛ موتور اصلی عمق‌بخشی به بازار مالی

گواهی سپرده کالایی در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با جهشی پرقدرت نسبت به مدت مشابه سال قبل، به یکی از مهم‌ترین محرک های بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالا تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که ارزش معاملات آن از ۳۵.۶ همت در بهار ۱۴۰۴ به حدود ۱۷۹ همت در بهار ۱۴۰۵ رسیده و رشد ۴۰۳ درصدی را ثبت کرده است. همزمان، حجم معاملات نیز از ۳۷ میلیون واحد به حدود ۱۵۲ میلیون واحد افزایش یافته که بیانگر رشد ۳۰۹ درصدی است. این ارقام نشان می‌دهد گواهی سپرده کالایی دیگر صرفاً یک ابزار معاملاتی نیست، بلکه به زیرساختی برای اتصال دارایی‌های واقعی به بازار سرمایه، افزایش نقدشوندگی و تعمیق بازار مالی بورس کالا تبدیل شده است.

سلف موازی استاندارد؛ تداوم رسالت تأمین مالی

سلف موازی استاندارد با ارزش معاملاتی در حدود ۳.۸ همت، همچنان نقش استراتژیک خود را در تأمین مالی تولید بدون اتکا به نظام بانکی ایفا می‌کند. هرچند ارزش معاملات این بخش نسبت به سال قبل افت جزئی ۲.۵ درصدی را تجربه کرده، اما حجم بالای قراردادها نشان‌دهنده تداوم اعتمادِ تولیدکنندگان به این ابزار برای تأمین سرمایه در گردش است. این ابزار همچنان به عنوان یک «پل مالی» میان بازار سرمایه و بخش واقعی اقتصاد عمل می‌کند و نقدینگی را مستقیماً به قلبِ صنایع تولیدی تزریق می‌نماید.

قراردادهای اختیار معامله؛ تبلور بلوغ بازار مشتقه

شاید بتوان گفت رکورددارِ تحولاتِ بهار ۱۴۰۵، بازار اختیار معامله است. جهش خیره‌کننده ۵۷۲۸ درصدی در ارزش معاملات که آن را به سطح ۳.۴ همت رساند، حکایت از تغییر ذائقه معامله‌گران دارد. افزایش ۱۷۶۱ درصدی در حجم قراردادها، گویای آن است که استراتژی‌های پوشش ریسک و معاملات اهرمی، از حاشیه به متنِ فعالیتِ حرفه‌ای‌ها آمده‌اند. این رشد فزاینده، نشان‌دهنده آن است که بازار مشتقه بورس کالا دیگر بازاری برای آزمون و خطا نیست، بلکه به ابزاری جدی برای مدیریتِ دقیقِ ریسک‌های قیمتی تبدیل شده است.

قراردادهای آتی؛ رکن تثبیت و کشف قیمت

قراردادهای آتی با ارزش معاملاتی حدود ۸۳۴ میلیارد تومان و حجم ۴۴.۶ میلیون قرارداد، همچنان به عنوان یکی از ستون‌های اصلی مدیریت ریسکِ سیستماتیک عمل می‌کنند.

اگرچه در مقایسه با جهش‌های خیره‌کننده در سایر ابزارها، این بخش تعدیل‌شده‌تر به نظر می‌رسد، اما کارکردِ «پیش‌بینی‌پذیری قیمت» در این بازار، آن را برای تولیدکنندگان، تجار و سرمایه گذارانی که نگران نوسانات آتیِ بهای کالاها هستند، به ابزاری غیرقابل جایگزین تبدیل کرده است. این بازار در دوره گذار فعلی، وظیفه انضباط‌بخشی به انتظارات تورمی و قیمتی سرمایه گذاران را بر عهده دارد.

بهار ۱۴۰۵؛ نقطه عطف بورس کالا
در واقع بازار مالی بورس کالا در بهار ۱۴۰۵ دیگر مجموعه‌ای از ابزارهای پراکنده نیست، بلکه به ساختاری منسجم و چندلایه تبدیل شده که در آن هر ابزار بخشی از کارکردهای کلیدی بازار را بر عهده دارد؛ گواهی سپرده کالایی حلقه اتصال دارایی‌های فیزیکی با معاملات بازار سرمایه را شکل می‌دهد، صندوق‌های کالایی مسیر ورود سرمایه‌های خرد را هموار می‌کنند، اختیار معامله به تعمیق بازار و توسعه استراتژی‌های حرفه‌ای معاملاتی کمک می‌کند، قراردادهای آتی بستر کشف قیمت و پوشش ریسک را فراهم می‌سازند و سلف موازی استاندارد نیز به‌عنوان ابزاری کارآمد برای تأمین مالی بخش تولید عمل می‌کند.

*جواد راشدی