کارشناسان و رسانهها معتقدند کاهش سطح مذاکرات دوحه، از گفتوگوهای رو در رو به مذاکرات غیرمستقیم، نشاندهنده ضعف اعتماد متقابل و تداوم سوءبرداشتها میان دو کشور است. این مذاکرات بر اجرای برخی بندهای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا متمرکز بود، اما پیشرفت قابل توجهی به همراه نداشت. چشمانداز دور بعدی مذاکرات همچنان نامشخص است و دو طرف هنوز تا دستیابی به یک توافق جامع فاصله زیادی دارند.
امانی دیاب، تحلیلگر سیاسی اردنی، معتقد است از دیدگاه ایران، هیئت اعزامی به دوحه مأمور پیگیری اجرای بندهای تفاهمنامه بوده و نه آغاز دور جدیدی از مذاکرات. در مقابل، آمریکا این نشست را بخشی از روند مذاکرات آینده میدانست و امیدوار بود در شرایط فشارهای سیاسی داخلی، به افکار عمومی نشان دهد که روند مذاکره همچنان کارآمد است.
علی قاسم نجمه، تحلیلگر سیاسی ایرانی مقیم قطر، نیز گفت این مذاکرات آزمونی برای مهارتهای فنی در برقراری ارتباط میان ایران و آمریکا نبود، بلکه اراده سیاسی دو طرف برای پیشبرد گفتوگوها را محک میزد.
بر اساس گزارش رسانهها و منابع، موضوعاتی مانند آزادسازی داراییهای ایران و تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز در این مذاکرات مطرح شد .
پیش از مذاکرات دوحه، ایران و آمریکا در اواخر ژوئن، به مدت دو روز متوالی، بر سر مسئله عبور از تنگه هرمز با تنش نظامی روبهرو شدند. وبسایت آمریکایی فارین پالیسی نیز نوشت متن تفاهمنامه دو طرف درباره عبور از تنگه هرمز ابهام دارد. اگرچه در این تفاهمنامه آمده بود که ایران «تمام تلاش خود را» برای تأمین عبور ایمن کشتیهای تجاری انجام خواهد داد، اما روشهای اجرایی مشخص نشده و همین مسئله به اختلاف و تنش میان دو طرف انجامیده است.
در موضوع آزادسازی داراییهای ایران نیز کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، پس از مذاکرات اعلام کرد تهران با قطر درباره نحوه استفاده از بخشی از ۶ میلیارد دلار داراییهای مسدودشده گفتوگو کرده و توافق شده است بخشی از این منابع برای تأمین کالاهای ضروری ایران هزینه شود. در مقابل، آمریکا بارها تأکید کرده است که این منابع فقط باید برای خرید کالاهای آمریکایی مورد استفاده قرار گیرد.
نجمه معتقد است رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران همچنان از مهمترین محورهای اختلاف میان تهران و واشنگتن است. به گفته او، «نحوه مدیریت این ۶ میلیارد دلار دارایی مسدودشده، آزمونی برای سنجش صداقت دو طرف در مذاکرات و میزان پایبندی آنها به تعهداتشان خواهد بود.»
تحلیلگران تأکید میکنند موضوعات مطرحشده در این نشست، همگی از اختلافات دیرینه میان ایران و آمریکا هستند. از این رو، دو طرف ناچار خواهند بود مذاکرات متوالی و طولانی را ادامه دهند و دستیابی به پیشرفت قابل توجه در کوتاهمدت بعید به نظر میرسد. این مسئله همچنین نشاندهنده اختلافات عمیق دو کشور بر سر رفع تحریمها و مسائل امنیت منطقهای است.
اگرچه آمریکا و قطر ارزیابی مثبتی از این نشست ارائه کردند، اما بیشتر رسانهها و تحلیلگران معتقدند مذاکرات به نتیجه ملموسی نرسیده است. با این حال، از آنجا که هیچیک از دو طرف خواهان تشدید تنشها و ازسرگیری درگیریها نیستند، روند گفتوگوها ادامه خواهد یافت، هرچند آینده آن همچنان نامشخص است.
در شرایط کنونی، ادامه باز بودن کانالهای ارتباطی میان ایران و آمریکا را میتوان نشانهای محدود اما مثبت ارزیابی کرد. غریبآبادی پس از مذاکرات اعلام کرد ایران برای اجرای تفاهمنامه، «کانالهای ارتباطی» با آمریکا ایجاد خواهد کرد. قطر نیز اعلام کرد همه طرفها توافق کردهاند گفتوگوها در آینده ادامه یابد و نشست بعدی در نخستین فرصت پس از برگزاری مراسم تشییع رهبر فقید ایران،آیت الله خامنهای، برگزار شود.
تحلیلگران بر این باورند که با توجه به ضعف اعتماد متقابل و پیچیدگی شرایط امنیتی منطقه، روابط آینده ایران و آمریکا احتمالاً همچنان بر پایه «تماسهای غیرمستقیم و رقابت محدود» ادامه خواهد یافت.
https://rooydadejadid.ir/?p=148250









